ស្វែងយល់ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរដ៏ជូរចត់​៖ រឿងប្រយ័ត្នកំពប់តែអុង!
Connect with us

គួរដឹង

ស្វែងយល់ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរដ៏ជូរចត់​៖ រឿងប្រយ័ត្នកំពប់តែអុង!

ពាក្យថា «ប្រយ័ត្នកំពប់តែអុង» ជាហេតុការណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏ជូរចត់សម្រាប់ប្រជាជន​ខ្មែរគ្រប់រូបគួរតែយល់ដឹង ពីអំពើឃោរឃៅរបស់ជាតិសាសន៍ដទៃមកលើខ្មែរយើង។

នៅ​ក្នុង​រជ្ជកាល​ព្រះ​ចៅ​អធិរាជ​វៀតណាម ម៉ិ​ញ ម៉ាង (182០-1841) ការ​ត្រួតត្រា​របស់​វៀតណាម​មាន​ភាព​កាច​សាហាវ និង​ឃោរឃៅ​ជាទី​បំផុត​។ ចាប់ពី​សម័យ​នោះ​មក ជនជាតិ​ខ្មែរ​តែងតែ​និយាយ​រំលឹក​រឿង (​កំពប់​តែ​អុង​) ជាប់​ជា​ប្រចាំ​រហូត​មក​ដល់​សព្វថ្ងៃ​។ នៅ​សម័យ​នោះ ពួក​ទាហាន​ព្រះ​ចៅ​អធិរាជ​វៀតណាម ​កប់​ខ្មែរ​ដែល​ប្រឆាំង​និង​ពួក​គេ​ទាំង​រស់ ដោយ​ទុក​តែ​ត្រឹមក្បាល​ឱ្យផុត​ពី​ដី​ដើម្បីទុកធ្វើ​ជា​មុម​ចង្ក្រាន​ដាំ​តែ​អុង។

នៅ​ពេល​ដែល​អ្នក​ជាប់​ទោស​ទាំងនោះ​ខំ​រើ​បម្រាស់​ដោយ​ក្ដៅ​ឈឺផ្សា​ខ្លាំង​ដោយសារ​ដុត​ទាំង​រស់ ពួក​វៀតណាម​ស្រែក​គម្រាម​ថា «​ប្រយ័ត្ន​កំពប់​តែ​អុង​»​។ ពាក្យ​តែ​អុង​នេះ​ នៅ​ក្នុង​ភាសា​វៀតណាម មាន​ន័យ​ថា «តែ​សម្រាប់លោក​ធំ»​។

ទោះជា​ជនជាតិ​ខ្មែរ​មាន​ឋានៈ វណ្ណៈ​ណា ចាស់​ឬ​ក្មេង មាន​អាយុ​ប៉ុន្មាន​ក៏​ដោយ គេ​និយាយ​រឿង​នេះ​គ្រប់​ៗ​គ្នា​ដែល​ជា​អនុស្សាវរីយ៍​ដ៏​ជូរ​ចត់ និង​ខ្លោចផ្សារ​ជាទី​បំផុត​។ ព្រះ​ចៅ ម៉ិ​ញ ម៉ាង បញ្ជា​អោយ​ដូរ​ឈ្មោះ​ខេត្ដ​ខ្មែរ​ទាំងឡាយ ដាក់​ទៅ​ជា​ឈ្មោះ​វៀតណាម​វិញ​។ មាន​ជនជាតិ​វៀតណាម​ម្នាក់​ៗ ​នៅ​ត្រួតត្រា​មើល​លើ​អភិបាលខែត្ត​ខ្មែរ​នីមួយ​ៗ​។

វៀតណាម​បង្ខំ​ឱ្យ​រដ្ឋបាល​ខ្មែរ​យក​ភាសា​វៀតណាម​មក​ប្រើ​។ ពួក​ឧត្ដមសេនីយ៍​វៀតណាម​ធ្វើទុក្ខបុកម្នេញ​ដល់​ព្រះសង្ឃ​ខ្មែរ ព្រោះ​គេ​សង្ស័យ​ថា ព្រះសង្ឃ​ខ្មែរ​នោះ​មានគំនិត​ជាតិនិយម​។ ពួក​គេ​វាយ​បំផ្លាញ​ព្រះពុទ្ធ​បដិមា និង​ចេតិយ​ទាំងឡាយ​ចោល​។ គ្រានោះ​ឧត្ដមសេនីយ៍​វៀតណាម​ឈ្មោះ ទ្រឿ​ង ម៉ិ​ញ​យ៉ាង ដឹកនាំនិង​ត្រួតត្រា​លើ​ប្រទេស​ខ្មែរ​។

ការ​ផ្លាស់​ប្ដូរ​គ្នា​គ្រប់គ្រង​ម្ដង​ពី​សៀម និង​ម្ដង​ពី​វៀតណាម​នេះ មាន​រយៈពេល​ជា​ច្រើន​សតវត្សរ៍​។ ដោយសារ​តែ​មាន​ហេតុការណ៍​ខ្លះ ដោយ​សៀម​ជាប់ដៃ​ធ្វើសង្គ្រាម​យូរអង្វែង​ជាមួយ​ភូមា ហើយ​វៀតណាម​មានការ​រំខាន​ខ្លះ​ៗ ​ពី​អ្នក​បះ​បោល​ផ្ទៃក្នុង​របស់​ខ្លួន ទើប​រារាំង​ប្រទេស​ខ្លាំង​ទាំង​ពីរ​នេះ មិន​អាច​លេប​ត្របាក់​ប្រទេស​ខ្មែរ​ទាំងមូល​បាន​…​។

ព្រះបាទ​អង្គអេង (១៧៧៩-១៧៩៦)

ប៉ុន្ដែ​ទោះជា​យ៉ាងណា​ក៏​ដោយ នៅ​ពេល​ដែល​ស្ដេច​អង្គអេង ឡើង​សោយរាជ្យ​នៅ​ឆ្នាំ​១៧៧៩ ប្រទេស​ខ្មែរ​បាន​ក្លាយជា​អាណាចក្រ​រណប​គេ គឺ​ត្រូវ​រណប​ទាំង​ប្រទេស​សៀម និង​វៀតណាម​ក្នុង​ពេល​តែ​មួយ​។ ស្ដេច អង្គអេង ត្រូវ​បាន​រាជាភិសេក​នៅ​ទីក្រុង​បាងកក​ដែល​ជា​រាជធានី​ថ្មី​របស់​សៀម ដែល​ពេល​នោះ​ត្រូវ​បាន​កងទ័ព​សៀម​លើក​បន្ដុប​អោយ​គ្រងរាជ្យ​។

ព្រះ​អង្គអេង ឡើង​គ្រងរាជ្យ​នៅ​ព្រះ​ជន្ម​៧​វស្សា គឺ​មាន​វ័យក្មេង​ខ្ចី​បំផុត​ដែល​មិន​មានបទពិសោធន៍ ហើយ​មិនដឹង​កិច្ចការ​រាក់​ជ្រៅ ក្នុង​ការ​គ្រប់គ្រង​ព្រះ​នគរ​ឡើយ​។ ព្រះ​អង្គអេង អភិសេក​ឡើង​សោយរាជ្យ​ពេញ​លក្ខណៈ​ក្នុង​ព្រះ​ជន្ម​២២​វស្សា​នៅ​ទីក្រុង​បាងកក​។ នៅ​ពេល​ព្រះ​អង្គអេង​សោយ​ទីវ​ង្គ​ត​នៅ​ឆ្នាំ​១៧៩៦ បុត្រា​របស់​ព្រះ​អង្គ​នៅ​ក្មេង​ៗ​ពេក មិន​អាច​សោយរាជ្យ​បន្ដ​បាន​។

មន្ដ្រី​ខ្មែរ​គឺ ចៅ​ហ្វា ប៉ុក ដែល​ស្និទ្ធ​និង​សៀម​បាន​ទទួល​មើល​ខុស​ត្រូវ​កិច្ចការរដ្ឋ ពី​ឆ្នាំ​១៧៩៦ ដល់​ឆ្នាំ ១៨០៥​។ នៅ​ក្នុង​រជ្ជកាល​ស្ដេច​អង្គអេង ទឹកដី​បាត់ដំបង មហានគរ ធ្លាក់​ទៅ​ក្នុង​អំណាច​សៀម​នៅ​ឆ្នាំ​១៧៩៥ បណ្ដាល​មក​ពី​មន្ដ្រី​ខ្មែរ​ដែល​ស្និទ្ធ​និង​សៀម ចង់​បំពេញចិត្ដ​ចៅហ្វាយ​សៀម បាន​ញុះញង់​ស្ដេច​សៀម​អោយ​ទារ​សគុណ​ក្នុង​ការ​ចិញ្ចឹម​ព្រះ​អង្គអេង​។

ស្ដេច​អង្គ​ច័ន្ទ​ទី​២ (១៨០៦-១៨០៤)

៥០​ឆ្នាំ​ក្រោយមក ស្ដេច​អង្គ​ច័ន្ទ​ទី​២ បាន​ស្នើ​សុំ​អោយ​វៀតណាម​ជួយ​បង្ក្រាប​កំលាំង​បះបោរ​ដែល​បង្ក​ឡើង​ដោយ​បងប្អូន​ប្រុស​ទាំង​ពីរ​របស់​ព្រះ​អង្គ​ ដែល​បាន​រៀបចំ​ផែនការ​ដណ្ដើម​រាជបល្ល័ង្ក​។ នៅ​ពេល​ដែល​អង្គចន្ទ​សោយ​ទីវ​ង្គ​ត​ដោយ​អាថ៌​កំបាំង​ទៅ ពួក​វៀតណាម​បាន​លើក​បន្ដុប​មហាក្សត្រ​មួយ​អង្គ​ដែល​គ្មាន​អំណាច​អោយ​ឡើង​សោយរាជ្យ ហើយ​បាន​ត្រួតត្រា​ប្រទេស​ខ្មែរ​។

នៅ​រជ្ជកាល​ព្រះ​អង្គ​ច័ន្ទ​ទី​២ ខ្មែរ​ត្រូវ​លើក​សួយ​សារ​អាការ​ទៅ​ថ្វាយ​ស្ដេច​សៀម​ផង និង​ស្ដេច​វៀតណាម​ផង​។សួយសារអាករ​ដែល​បញ្ជូន​ទៅ​វៀតណាម រួម​មាន​ ដំរី​ឈ្មោល​កំពស់​៥​ហត្ថ កុយរមាស​ពីរ ភ្លុក​ដំរី​បី​គូរ ក្រ​វ៉ា​ញ ក្រ​មួ​ញ​ម្រ័ក្សណ៍​…​។ ក្នុង​រជ្ជកាល​នេះ​ដែរ វៀតណាម​បាន​កេណ្ឌ​ខ្មែរ​អោយ​ជីក​ព្រែក​វិញ​តេ ប្រវែង​៥៣​គម និង​ព្រែក​វិញ​អាន ប្រវែង​១៤​គម នៅ​កម្ពុជា​ក្រោម​។

ព្រះបាទ​អង្គឌួង (១៨៤០-១៨៥៩)

នៅ​ឆ្នាំ​១៨៤៩ ប្រជាជន​ខ្មែរ​បះបោរ​ប្រឆាំង​និង​ឧត្ដមសេនីយ៍ និង​មន្ដ្រី​វៀតណាម​ដែល​ប្រមាថ​មើល​វាយ​ខ្មែរ​ហួសហេតុ​នេះ​។ ប្រទេស​សៀម​បញ្ជូន​កងទ័ព​មក​ជួយ​ខ្មែរ តែ​គ្មាន​កងទ័ព​ណា​ទទួល​ជ័យ​ជម្នះ​ពិត​ប្រក​ដ​ទេ​។ ដូចនេះ​នៅ​ពេល​នោះ ព្រះ​ចៅ​ប្រទេស​សៀម និង​ព្រះ​ចៅ​ប្រទេស​វៀតណាម មូលមតិ​គ្នា​អភិសេក​ព្រះបាទ​អង្គឌួង ធ្វើ​ជា​ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ​។

តាម​កិច្ចព្រមព្រៀង​រវាង​សៀម និង​វៀតណាម​នោះ ប្រទេស​ទាំង​ពីរ​ត្រួតត្រា​លើ​ប្រទេស​ខ្មែរ និង​បញ្ជាក់​ថា​ទឹកដី​ដែល​ប្រទេស​ទាំង​ពីរ​លេប​យក​បាន​ក្នុង​រវាង​៥០​ឆ្នាំ​មុន​នេះ ជា​កម្ម​សិទ្ធ​របស់​គេ​រៀង​ៗ​ខ្លួន​។ នៅ​ឆ្នាំ​១៨៤៨ ស្ដេច​អង្គឌួង​បាន​វិល​ត្រលប់​មក​ពី​ការ​និរទ្ទេស​នៅ​ក្រុង​បាងកក ដោយ​មានការ​ជួយ​ពី​កងទ័ព​សៀម បាន​រឹបអូស​យក​រាជបល្ល័ង្ក ហើយ​បាន​ស្ដារ​ភាព​មិន​សុខ​ស្រួល​របស់​កម្ពុជា​ឡើង​វិញ ដោយ​ត្រូវ​ផ្ដល់​ភក្ដីភាព​ចំពោះ​ប្រទេស​ជិតខាង​ដ៏​ខ្លាំង​ទាំង​ពីរ​របស់​ខ្លួន​បន្ដ​ទៀត​…​។

សៀម​បាន​ផ្ញើ​លិខិត​សុំ​អោយ​មានការ​ទទួលស្គាល​ថា ខេត្ដ​ម្លូរ​ព្រៃ និង​ទន្លេ​ពៅ ជា​របស់​សៀម​។ ព្រះ​អង្គឌួង​ទ្រង់​ព្រះ​លិខិត​តប​វិញ​ថា «​ខ្ញុំ​មិន​អោយ​អ្វី​ទាំងអស់​ទៅ​ប្រទេស​សៀម​ឡើយ តែ​ដោយសារ​ពេល​នេះ​សៀម​មានកំ​លាំង​ខ្លាំងក្លា​ជាង សៀម​អាច​បន្ដកាន់កាប់​ជា​បណ្ដោះអាសន្ន​នូវ​អ្វី​ៗ ​ដែល​ខ្លួន​បាន​រឹបអូស​យក​ពី​កម្ពុជា​»​។

គួរ​គប្បី​ជ្រាប​ថា នៅ​ពេល​ឡើង​សោយរាជ្យ ព្រះ​អង្គឌួង ទ្រង់​តូច​ព្រះ​ទ័យ​ខ្លាំង​ណាស់​ចំពោះ​ការ​បាត់បង់​ទឹកដី​ជា​ច្រើន​ដែល​ត្រូវ​វៀតណាម និង​សៀម​យក​ដោយ​ខុសច្បាប់​។ នៅ​ឆ្នាំ​១៨៥៤ ដោយ​អត់ទ្រាំ​ពុំ​បាន​និង​អំពើ​រំលោភ​ទន្ទ្រាន​យក​ទឹកដី​ពី​សំណាក់​ជនជាតិ​វៀតណាម​ដែល​រស់នៅ​កម្ពុជា​ក្រោម ព្រះ​អង្គឌួង​ទ្រង់​បាន​សម្រេច​ព្រះ​ទ័យ​ថា ត្រូវ​តែ​សុំ​ជំនួយនិងកិច្ច​ការ​ការពារ​ពី​មហាអំណាច​អឺរ៉ុប​ណាមួយ​ (បារាំង)។

ព្រះ​អង្គ​ក៏​បាន​បញ្ជូន​សារ​លិ​ខិតជា​សម្ងាត់​ទៅ​ថ្វាយ​ព្រះ​ចៅ ណា​ប៉ូ​ឡេ​អុង​ទី​៣ នៃ​ប្រទេស​បារាំង អោយ​ជួយ​ប្រទេស​ព្រះ​អង្គ ដោយ​នាំ​យក​សួយសារអាករ​ទៅ​ជាមួយ​ផង គឺ​មាន​កុយរមាស​បួន ជ័រ​រង្គ​៣០០​គ​.​ក្រ ស្ករអំពៅ​៣០០​គ​.​ក្រ និង​ម្រេច​៣០០​គ​.​ក្រ  តែ​កិច្ចការ​នេះ​មិន​បាន​សម្រេច​ដូច​បំណង​ឡើយ៕

ប្រភព៖ បេះដូងនិស្សិត/មនោវិជ្ជា

មតិយោបល់

ថ្មីៗ6 hours ago

ចិត្តល្អ ខំចុះពីឡានទៅទទួលខុសត្រូវករណីគ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍ បែរជាត្រូវគេព្រួតវាយញាត់ភក់ស្លាប់ភ្លាមៗនៅនឹងកន្លែង

គួរដឹង6 hours ago

បើស្រលាញ់កូនសូមប្រយ័ត្ន! មេរោគម្យ៉ាងកំពុងរាលដាលខ្លាំងនៅថៃនិងវៀតណាម អីលូវកើតមានលើកុមារខ្មែរហើយ

គួរដឹង1 day ago

ទស្សនៈសំខាន់ៗរបស់បិតាស្ថាបនិកសិង្ហបុរី លីខ្វាន់យូ លើប្រទេសកម្ពុជាដែលគេកម្របានដឹង!

ទាក់ទាញ1 day ago

សម្រស់ប៉ុន្មានឆ្នាំមុនរបស់ អូនម៉ី កាលមិនទាន់ល្បីខ្លាំង ពិតជាឃើញហើយទប់អារម្មណ៍មិនបាន!

បែបផែនជីវិត1 day ago

ខឹងអ្នកភូមិមើ់លងាយថាក្ររៀនមិនចេះ… ខំប្រឹងរៀនរហូតបានពិន្ទុខ្ពស់ ហើយព្រីនរូបខ្លួនឯងបិទនៅផ្ទះតែម្តង!

ពេញនិយម